Not so SMART
Plannen moeten Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden zijn. Ik geef toe: bij mijn opdrachten dring ook ik regelmatig aan op SMART-plannen.
Toch werkt het SMART maken van plannen maar beperkt. Een voorbeeld. Ik heb een plan voor deze zomer: ‘ik wil een leuke vakantie hebben’. Over dit plan kunnen we kort zijn: het is niet SMART. Daarom gaan we het SMART maken: ‘ik wil een zonvakantie met het vliegtuig hebben naar Zuid-Spanje, in een luxe appartement (met vaatwasmachine, zwembad en airco), in de laatste twee weken van augustus. Dit is wel SMART. Sterker nog, ik kan het zo invoeren op booking.com en binnen een paar minuten heb ik de reis geboekt.
Aan dit SMART-plan zitten echter ook nadelen. Ten eerste sluiten wij hiermee vakantiemogelijkheden uit, die minstens even of mogelijk zelfs leuker zijn (Italië, Vietnam, of juist een stedentrip naar New York in oktober). Dergelijke alternatieven kunnen ook prima passen binnen de aanvankelijke doelstelling ‘een leuke vakantie’. Ten tweede is het SMART-plan geen garantie voor succes. Misschien regent het juist de twee weken dat je in Zuid-Spanje bent, heeft het vliegtuig uren vertraging, is de airco in het appartement defect en heb je veel last van bouwwerkzaamheden die naast het hotel zijn begonnen. Dat klinkt niet als ‘een leuke vakantie’. Ten derde leidt dit SMART-plan tot minder creativiteit in de voorbereiding en uitvoering. Het ligt allemaal al vast.
In de praktijk zien we ook andere bezwaren van SMART-plannen. De plannen zijn vaak niet ambitieus, want het moet realistisch en acceptabel zijn. Als je er dan ook nog achteraf op wordt afgerekend, kun je de lat beter niet te hoog leggen. Ook bestaat het risico dat alles moet wijken om het SMART-doel te behalen, waarmee andere doelen op de achtergrond komen. En omgekeerd: als het SMART-doel niet gerealiseerd is, leidt dit tot een cynische houding (bijvoorbeeld als het doel 10 kilo afslanken na een half jaar niet bereikt is).
SMART kan zeker helpen om de plannen en de mensen te richten. Het is wat moeilijk zoeken in booking.com op ‘een leuke vakantie’. Toch kunnen heel algemene plannen ook goed werken. Het credo “Yes, we can” van Barack Obama was weinig SMART: Wat kunnen we dan? Waarom konden we het dan kennelijk eerst niet? Wanneer kunnen we het dan wel? Het is echter wel inspirerend voor velen gebleken.
Peter Kasteleyn
