De ondernemingsraad en de bestaanscrisis
Veel ondernemingsraden hebben met enige regelmaat met adviesaanvragen te maken met betrekking tot reorganisaties. Maar wat moet de ondernemingsraad doen als de onderneming in zwaar weer terechtkomt?
Bij veel bedrijven zijn reorganisaties aan de orde van de dag. Om zich aan te passen aan nieuwe marktomstandigheden, om het productieproces te optimaliseren of om tegenvallende omstandigheden op te vangen. De OR heeft hierbij een belangrijke rol, mede omdat hij adviesrecht heeft. Als de onderneming in een zware crisis komt, dan kan dit leiden tot lastige dilemma’s voor de OR:
- – Moet de OR positief adviseren over een extra financiering die voor de korte termijn de financiële continuïteit veiligstelt, maar ook zorgt voor een (nog) slechtere solvabiliteit en (nog) hogere financieringslasten?
- – Werkt de OR mee aan een loonoffer voor medewerkers om de onderneming te laten voortbestaan, maar waarmee de rechten van werknemers op WW bij een faillissement verslechteren?
- – Zegt de OR het vertrouwen in de bestuurder op die kennelijk niet in staat is de organisatie uit het dal te trekken of is het verstandiger niet van kapitein te wisselen tijdens een storm?
- – Moet de OR nog vertrouwen stellen in financiële cijfers waarbij steeds lijken uit de kast vallen of wil de OR een (misschien kostbaar) extern onderzoek laten instellen?
- – Stemt de OR in met een adviesaanvraag waarbij ontslagen vallen en de desbetreffende medewerkers nog recht hebben op een ontslagvergoeding, maar waarbij de overblijvende medewerkers slechts doorbetaling van de opzegtermijn gegarandeerd krijgen van het UWV, als de organisatie alsnog failliet gaat?
Het zijn verschillende vragen die zich ook in verschillende omstandigheden voordoen. Van geval tot geval moet gekeken worden hoe met deze dilemma’s wordt omgegaan. Toch kunnen we enkele algemene aanbevelingen doen:
- Zit dicht op de bestuurder: In geval van een crisis helpt het als de OR goed geïnformeerd is, weet aan welke oplossingen de bestuurder werkt, snel kan handelen als dat nodig is en invloed kan uitoefenen voordat een eventueel advies bij de OR terecht komt. Schakel eventueel niet alleen met de bestuurder, maar ook met de raad van commissarissen.
- Ken je rechten als OR: Uiteraard geldt dit in alle omstandigheden. De OR heeft bijvoorbeeld adviesrecht bij belangrijke wijzigingen in de financiering, maar niet bij de aanpassing van de arbeidsvoorwaarden. De OR heeft geen adviesrecht bij de aanvraag van surseance van betaling, maar de bewindvoerder moet tijdens de surseance wel handelen conform de WOR.
- Schakel deskundigen in: De OR van ING is wellicht prima in staat de financiële cijfers te beoordelen. Voor veel OR-en is financiën een lastig onderwerp en een externe deskundige heeft ook meer ervaring in het beoordelen van financieringscontracten, liquiditeitsbegrotingen of investeringsplannen. Zowel op financieel als op juridisch terrein kan ondersteuning nodig zijn.
- Wees proactief: De OR kan het overleg zoeken met de bank over de verlenging van de financiering of met een belangrijke opdrachtgever over problemen met de oplevering. In normale omstandigheden zal een OR dit niet snel doen, maar in tijden van crisis kan het helpen. Verder kan de OR bijvoorbeeld zelf een analyse maken van de knelpunten in de organisatie. De OR kan de achterban raadplegen. De OR kan een alternatief toekomstplan presenteren.
- Denk in meerdere scenario’s: Probeer steeds na te denken over wat er gebeurt als een voorstel of ontwikkeling slaagt, maar ook als deze mislukt. Probeer dan ook, als een schaakspel, na te denken over welke zet dan weer gedaan kan worden.
‘Het woord crisis wordt in het Chinees met twee karakters geschreven. Het ene staat voor gevaar, het andere voor mogelijkheden. Wees je bewust van de gevaren, maar blijf ook de mogelijkheden zien’. (J.F. Kennedy, 1959).
