Leve de ondernemingsraad
Er zijn nogal wat debacles langsgekomen de afgelopen jaren: Amarantis, COA, DSB, Fortis, Inholland, KPMG, Meavita, Philadelphia, Rochdale, het Ruwaard van Putten Ziekenhuis, Vestia, het VUMC, Woonzorg. De analyse van de oorzaak van deze affaires is opvallend hetzelfde. Het externe toezicht functioneert niet goed (AFM, DSB, Inspectie Gezondheidszorg, Ministeries, Waarborgfondsen, WSW, enz.). En het interne toezicht functioneert evenmin naar behoren (raden van toezicht of commissarissen).
Vanuit deze analyse lijkt de oplossing eenvoudig:
- verbeter de kwaliteit van het toezicht;
- geef toezichthouders meer bevoegdheden;
- laat toezichthouders meer transparant werken;
- stel toezichthouders sneller aansprakelijk bij wanbeleid.
Het verbaast mij dat in de sfeer van oplossingen nooit de ondernemingsraad naar voren wordt gebracht. Terwijl ik van mening ben dat de ondernemingsraad een belangrijke bijdrage kan leveren voor de lacunes die toezichthouders wel laten ontstaan. Zie onderstaande tabel voor de verschillen tussen raad van toezicht en ondernemingsraad.
| Problemen raad van toezicht | Oplossingen ondernemingsraad | |
| afstand tot werkvloer | groot: slechts enkele vergaderingen per jaar, nauwelijks contact met organisatie | klein: bestaat uit eigen medewerkers op verschillende niveaus van de organisatie |
| beschikbare tijd | weinig: vanwege groot aantal toezichtsfuncties van leden | veel: ondernemingsraadleden worden (gedeeltelijk) vrijgesteld voor werkzaamheden in de ondernemingsraad |
| onafhankelijkheid | onvoldoende: vriendjes van de bestuurder | voldoende: democratisch gekozen orgaan, medewerkers kennen wettelijk extra bescherming |
| kritisch vermogen | onvoldoende: alles wordt voor waar aangenomen | voldoende: ondernemingsraad bestaat vaak uit geharnaste medewerkers |
| informatievoorziening | achterstand: afhankelijk van informatie die de bestuurder verstrekt | voorsprong: ondernemingsraad heeft eigen informatiebronnen en weet vaak zelfs meer dan de bestuurder (!) |
De ondernemingsraad is niet het wondermiddel dat alle deconfitures aan de top kan voorkomen. Het kan wel een bijdrage leveren aan betere checks and balances in de macht en kan zonnekoningengedrag aan de top helpen voorkomen.
Daarbij helpt het als ondernemingsraad en raad van toezicht of commissarissen de handen ineen slaan. Zie bijvoorbeeld MSD-Organon in Oss waar de commissarissen de ondernemingsraad ondersteunden in de gang naar de rechter tegen het besluit van de bestuurder tot een massaontslag. De voordracht van een lid van de raad van toezicht of commissarissen helpt ook bij de vergroting van de samenwerking tussen beide organen.
Bestuurders hebben soms kritiek op de deskundigheid van de ondernemingsraad. Het zouden maar “goedbedoelende amateurs” zijn waar de bestuurder niets aan heeft. Dat is niet mijn ervaring bij de ondernemingsraden die ik adviseer. En iedere bestuurder krijgt de ondernemingsraad die hij (of zij) verdient. De bestuurder heeft er zelf invloed op:
- betrek de ondernemingsraad vroegtijdig en oprecht bij belangrijke besluiten,
- stuur de ondernemingsraad op cursus en
- laat de ondernemingsraad een deskundige inschakelen als er echt een groot onderwerp aan de orde is (zoals een reorganisatie).
Moet er dan veel veranderen in de regels (zie mijn voorgaande blog over Nieuwe Regels)? Nee, de ondernemingsraad heeft met wetgeving al behoorlijke bevoegdheden in huis. En veel ondernemingsraden trekken steeds meer bevoegdheden naar zich toe. Op enkele onderdelen zou enige aanscherping van wetgeving of reglementen een helpende hand kunnen bieden: instemmingsrecht in plaats van adviesrecht of een uitbreiding van het initiatiefrecht (we zien hoopvolle adviezen, zoals het recente advies van de Sociaal Economische Raad de ondernemingsraad instemmingsrecht te geven bij wijzigingen in de pensioenovereenkomst).
Peter Kasteleyn
